دستگاه تنفس :

دستگاه تنفس از چند قسمت تشكیل شده است. ریه ها بخش اصلی دستگاه تنفس هستند. ریه‌ها در دو سمت سینه واقع شده‌اند و قلب و عروق بزرگ و مری آنها را از هم جدا می‌كنند. یكی دیگر از بخش‌های مهم دستگاه تنفس دیافراگم است. دیافراگم در تنفس نقش اساسی دارد و در قاعده شش‌ ها قرارگرفته است. و در واقع پرده عضلانی است كه حفره شكمی را از حفره سینه جدا می‌كند. كار دیافراگم ایجاد فشار منفی برای كشیدن هوا به داخل ریه‌هاست. بدنبال انقباض دیافراگم و پايين رفتن آن یك خلاء نسبی در قفسه سینه ایجاد شده و این امر خود باعث اتساع ریه‌ها می‌شود. در این بین عضلات بین دنده‌ای با انقباض خود موجب اتساع قفسه سینه و كمك برای ورود هوا می‌شوند. نتیجه این روند، مكش هوا به درون ریه‌ها است.بایستی توجه داشت قفسه سینه یک شبکه اسکلتی است. بنابراین دارای ظرفیت محدودی از نظر قدرت اتساع است.

در یک تنفس درست، دیافراگم مهم‌ترین نقش را ایفا می‌كند. بنابراین كنترل دیافراگم اولین قدم در تمرین‌های تنفسی است.

وقتی دیافراگم در حالت استراحت قرار می‌‌گیرد، ریه‌ها جمع شده و هوا تخلیه می‌شود. تمرین ساده تنفس عمیق با حركات دیافراگم، بنیاد علم تنفس یا پرانایاما است.

آنچه در یک تنفس درست اهمیت دارد حرکت شکم و دیافراگم است. در واقع تنفس درست با بیرون دادن شکم شروع می شود. وقتی شکم به سوی بیرون حرکت کرد، اين احشاء محوطه شکمی است كه با فشار ديافراگم به سوی بیرون حرکت می کنند. در این حالت دیافراگم می تواند به راحتی به سوی پایین حرکت کند و هوا را به داخل ریه ها بکشاند. بعد از باز شدن شکم، قفسه سینه نیز كمي باز شده و چرخه تنفس کامل می شود. در هنگام بازدم نیز مجددا شکم به داخل جمع میشود و به هل دادن دیافراگم به سوی بالا هوا را خارج می کند.

تفاوت تنفس سينه اي با شكمي اينست كه در تنفس سينه اي قسمتهای فوقانی قفسه سینه و ششها از هوا پر می شود اما  آنچه مطلوب ماست، پر شدن قسمتهای تحتانی قفسه سینه يعني ريه ها و حبابچه های هواست كه در تنفس شكمي حاصل مي شود كه در اين راستا هوا وارد معده نمي شود.

دیافراگم یک عضله قوسی شکل بزرگ و متصل به استخوان سینه در جلو است، که به اطراف و زیر دنده های پائینی منشعب می شود، و سپس به دنده دوازدهم در عقب متصل می گردد. دیافراگم به عنوان عضله اصلی دم و بازدم با توانایی در تغییر صدای حفره حلقی، عمل می کند و همانطور كه گفته شد خصوصا در تنفس شكمي نقش بسزايي در كنترل و حبس نفس دارد.

با استفاده از تمرینات، دیافراگم و تمام عضلات با نفس گیری تقویت می شوند، به طوری که کنترل هوایی که خارج می شود به بیشترین حد می رسد. چنین کنترلی باعث ایجاد آوازی پر طنین و زیبا و همچنین یک خط آوازی محکم می شود.

يكي از راههاي اطلاع از تنفس صحیح، نگاه کردن به تنفس نوزادان و کودکان است. بچه ها وقتی نفس می کشند، به هنگام عمل دم شکم شان بالا می آید و گرد می شود. عضلات شکم کودک نرم است؛ به طوری که هوا می تواند به راحتی به عمق ریه های او برسد. وقتی تنفس کردن ناسالم بزرگسالان را تماشا می کنید، درست عکس این حالت است. به همین دلیل است که آن را تنفس وارونه می نامند. اغلب بزرگسالان هنگام دم، شکم شان را سفت می کنند و در این حالت تنفس، شکم مانع پُر شدن ریه ها از هوا می شود.

برخي از معلمان به شاگردانشان توصيه مي‌كنند كه كمربندي فرضي متشكل از تعداد زيادي بيني را روي شكم و بالاي نافشان تصور نمايند. با اين شيوه براي هنرجو احساس نفس عميق در ناحيه شكم ايجاد شده و از تنش عضلات گردن، حنجره و ته زبان كاسته مي‌شود.
همواره براي تنفس سه مرحله در نظر گرفته مي‌شود: دم، وقفه، بازدم. افرادي كه سعي مي‌كنند طولاني و با شدت نفس خود را بيرون دهند بهترين شرايط را براي دم فرو دادن ايجاد مي‌كنند.

حفره شكمي بسيار وسيع تر از چيزي است كه ما از خارج و به طور ظاهري شكم مي ناميم. از آن جا كه عضله ديافراگم گنبدي شكل است حفره شكمي در بالا به داخل قفسه سينه پيشروي كرده و در نتيجه قسمتي از فضاي استخواني قفسه سينه جزو حفره شكمي محسوب مي شود. در پايين نيز حفره شكمي به داخل اسكلت استخواني لگن گسترش يافته و قسمتي از حفره لگن كه در بالاي تنگه فوقاني قرار دارد (يعني لگن كاذب) جزو حفره شكمي است.

بنابراين حدود فوقاني شكم عبارت است از سطح تحتاني ديافراگم و در پايين: تنگه فوقاني لگن

بینی :

اصلی‌ترین راه ورود هوا به دستگاه تنفسی، بینی است. و نقش بسزايي در هنگام خواندن ايجاد مي كند. بینی هوا را گرم و مرطوب و هواي تميز و بدون گرد و غبار را وارد ريه ها كرده و هنگام نفس گيري با بيني مشكلي براي حنجره ايجاد نمي كند. ولي تنفس از راه دهان باعث ورود هواي سرد و در نتيجه باعث خشك شدن حنجره و نيز گاهي باعث سرفه مي گردد. همچنين وقتي شما مي خواهيد شروع به خواندن كنيد قبل از خواندن مي توان از راه بيني به آرامي نفس گيري كنيد بدون اينكه كسي متوجه شود.

از طرفي گوشه هايي از آوازها يا تلاوتهاي زيبا حاصل بكارگيري ظريف آواهاي تو دماغي ست. و حتي برخي خوانندگان يا قاريان با استفاده از اين ويژگي توانسته اند خود را مطرح كنند. و عدم استفاده صحيح از بيني هنگام خروج صدا مي تواند حالتهاي زننده اي را در صوت ايجاد نمايد. بي شك قسمتي از زيبايي تلاوتهاي قرآن مديون غنه هايي است كه بكمك بيني تلفظ مي شوند. لذا بيني نقش بسيار اساسي در صدا دارد.